โรคนี้กรรมพันธุ์ไหม? มะเร็ง หัวใจ เบาหวาน อัลไซเมอร์ ใหลตาย
| โรค | เกี่ยวกับกรรมพันธุ์แค่ไหน | สัญญาณเตือนในครอบครัว |
|---|---|---|
| มะเร็ง | ถ่ายทอดโดยตรงราว 5–10% แต่กลุ่มนี้เสี่ยงสูงมาก[1] | ญาติเป็นก่อนอายุ 50 · หลายคนฝั่งเดียวกัน · รังไข่ ตับอ่อน เต้านมในผู้ชาย |
| โรคหัวใจ | บางชนิดถ่ายทอดชัด (FH, HCM, Long QT) และราว 8% ของคนทั่วไปมีคะแนนยีนเสี่ยงสูงกว่าคนอื่นตั้งแต่ 3 เท่า[2] | ญาติหัวใจวายก่อนวัย · เสียชีวิตกะทันหัน · LDL สูงมากตั้งแต่อายุน้อย |
| เบาหวานชนิดที่ 2 | มีพันธุกรรมเป็นส่วนหนึ่ง แต่น้ำหนัก อาหาร และการออกกำลังกายมีผลมาก | พ่อแม่หรือพี่น้องเป็น · หลายคนในบ้านเป็น |
| อัลไซเมอร์ | ราว 60–80% ของความเสี่ยงอธิบายได้ด้วยพันธุกรรม[3] · ยีน APOE e4 หนึ่งชุดเพิ่มความเสี่ยงราว 2–3 เท่า[4] | พ่อแม่หรือพี่น้องเป็น โดยเฉพาะก่อนอายุ 65 |
| ใหลตาย (Brugada) | สัมพันธ์กับพันธุกรรม พบในชายไทย[5] | ญาติหลับแล้วไม่ตื่น · เสียชีวิตกะทันหันโดยไม่ทราบสาเหตุ |
ไม่แน่ใจว่าครอบครัวคุณมีสัญญาณเตือนไหม? เช็กฟรี 2 นาที
ทำแบบประเมินความเสี่ยง →มะเร็ง กรรมพันธุ์ไหม?
มะเร็งส่วนใหญ่ไม่ได้ถ่ายทอดโดยตรง แต่ราว 5–10% เกิดจากยีนกลายพันธุ์ที่ส่งต่อในครอบครัว เช่น BRCA1/2 และ Lynch syndrome[1] คนกลุ่มนี้มักเป็นมะเร็งตั้งแต่อายุน้อย หรือมีญาติเป็นมะเร็งชนิดเดียวกันหลายคน — อ่านต่อ: ตรวจยีนมะเร็ง ใครควรตรวจ
โรคหัวใจ กรรมพันธุ์ไหม?
โรคหัวใจส่วนใหญ่เกิดจากความดัน ไขมัน เบาหวาน และบุหรี่ แต่บางโรคถ่ายทอดทางพันธุกรรมชัดเจน เช่น ไขมันสูงทางพันธุกรรม (FH) กล้ามเนื้อหัวใจหนา (HCM) และหัวใจเต้นผิดจังหวะบางชนิด (Long QT) คนที่มียีนเสี่ยงสูงแล้วใช้ชีวิตแบบสุขภาพดี ความเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจลดลงราว 46%[6]
ค่า Lp(a) ถูกกำหนดโดยยีนเป็นหลัก และไม่อยู่ในผลตรวจไขมันมาตรฐาน 4 ค่า ต้องสั่งตรวจแยก — คนที่ไขมันปกติทุกปีก็อาจพลาดค่านี้
เบาหวาน กรรมพันธุ์ไหม?
เบาหวานชนิดที่ 2 มีพันธุกรรมเป็นส่วนหนึ่ง พ่อแม่หรือพี่น้องที่เป็นเบาหวานทำให้ความเสี่ยงสูงขึ้น แต่ป้องกันหรือชะลอได้มากด้วยน้ำหนัก อาหาร และการออกกำลังกาย นอกจากนี้ยังมีเบาหวานจากยีนเดี่ยวบางชนิด (MODY) ที่พบไม่บ่อย และตรวจยีนยืนยันได้
อัลไซเมอร์ กรรมพันธุ์ไหม?
อัลไซเมอร์ส่วนใหญ่ไม่ได้ถ่ายทอดแบบตรงตัว แต่พันธุกรรมมีบทบาทมาก ยีน APOE e4 เป็นปัจจัยเสี่ยงที่รู้จักดี — มีหนึ่งชุดเสี่ยงสูงขึ้นราว 2–3 เท่า แต่ไม่ได้แปลว่าจะเป็นแน่นอน[4] สมองเริ่มเปลี่ยนก่อนอาการแรกราว 20 ปี การดูแลอาหาร ออกกำลังกาย ฝึกสมอง และคุมความดัน ช่วยให้ความสามารถของสมองดีกว่า (การทดลอง FINGER)[7]
ใหลตาย กรรมพันธุ์ไหม?
อาการใหลตายในชายไทยสัมพันธ์กับ Brugada syndrome ซึ่งเป็นภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้[5] การวินิจฉัยหลักใช้คลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG) โดยแพทย์โรคหัวใจ ถ้ามีญาติเสียชีวิตกะทันหันขณะหลับ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจ ECG
ประวัติครอบครัวไม่ชัด ทำอย่างไรดี?
หลายบ้านไม่รู้ว่าปู่ย่าตายายเสียชีวิตด้วยโรคอะไร หรือไม่เคยมีใครตรวจยีน ช่องว่างเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าปลอดภัย — ประวัติที่ไม่รู้ ไม่ใช่ว่าไม่เสี่ยง การตรวจยีนช่วยตอบคำถามที่ประวัติครอบครัวตอบไม่ได้
อยากรู้ว่าคุณควรตรวจยีนอะไร ก่อนจ่ายสักบาท? ปรึกษาทีมงานฟรี ไม่มีข้อผูกมัด
ขอคำปรึกษาฟรี →คำถามที่พบบ่อย
ถ้าพ่อแม่เป็นมะเร็ง ลูกจะเป็นไหม?
ไม่จำเป็นต้องเป็น มะเร็งส่วนใหญ่ไม่ได้ถ่ายทอดโดยตรง แต่ถ้าพ่อแม่เป็นมะเร็งตั้งแต่อายุน้อย หรือมีญาติหลายคนเป็นมะเร็งชนิดเดียวกัน ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการตรวจยีน เพราะยีนเสี่ยงส่งต่อถึงลูกได้คนละราว 50%
โรคกรรมพันธุ์ป้องกันได้ไหม?
ยีนเปลี่ยนไม่ได้ แต่ความเสี่ยงหลายโรคลดได้ เช่น คนยีนเสี่ยงหัวใจสูงที่ใช้ชีวิตสุขภาพดี ความเสี่ยงลดลงราว 46% และคนที่รู้ยีนเสี่ยงมะเร็งสามารถคัดกรองให้เจอตั้งแต่ระยะแรก
ตรวจยีนบอกได้ไหมว่าจะเป็นโรคเมื่อไร?
ไม่ได้ ผลตรวจยีนบอกความเสี่ยง ไม่ได้บอกวันที่จะป่วย คนที่มียีนเสี่ยงจำนวนมากไม่เคยเป็นโรคนั้น ผลจึงใช้วางแผนคัดกรองและดูแลตัวเองร่วมกับแพทย์
เอกสารอ้างอิง
- National Cancer Institute (NCI). The Genetics of Cancer / Genetic Testing fact sheet
- Khera A.V. et al. Genome-wide polygenic scores for common diseases. Nature Genetics 2018;50:1219–1224
- Gatz M. et al. Role of genes and environments for explaining Alzheimer disease. Arch Gen Psychiatry 2006;63:168–174
- Mayo Clinic. Alzheimer's genes: Are you at risk?
- Nademanee K. et al. Arrhythmogenic marker for the sudden unexplained death syndrome in Thai men. Circulation 1997;96:2595–2600
- Khera A.V. et al. Genetic Risk, Adherence to a Healthy Lifestyle, and Coronary Disease. N Engl J Med 2016;375:2349–2358
- Ngandu T. et al. A 2 year multidomain intervention (FINGER). The Lancet 2015;385:2255–2263
ข้อมูลในบทความนี้เพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล และไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือรักษาโดยแพทย์ ผลตรวจยีนเป็นข้อมูลความเสี่ยงเพื่อวางแผนร่วมกับแพทย์